آشنایی با گروه دی 8 ( D8)
به دنبال تلاش های جهانی برای آزاد سازی تجارت به منظور افزایش رشد و توسعه تجارت جهانی و اقتصاد، گروه بندی های اقتصادی منطقه ای به عنوان یکی از ابزارهای افزایش حجم تجارت میان کشورها اعم از توسعه یافته و در حال توسعه، صورت گرفت.
گروه دی هشت در 15 ژوئن 1997 (25 خرداد 1376) با مشارکت کشور های اسلامی در حال توسعه ای از جمله ترکیه، ایران، مصر، مالزی، اندونزی، نیجریه، بنگلادش و پاکستان به پیشنهاد نجم الدین اربکان نخست وزیر سابق و اسلام گرای ترکیه با برگزاری اولین اجلاس سران در استانبول، به منظور ارتقای جایگاه کشور های عضو در اقتصاد جهانی، ایجاد فرصت های تجاری و بهبود وضع زندگی مردم به عنوان ابتکاری در برابر گروه جی 8 متشکل از هشت کشور صنعتی و قدرتمند اقتصادی تشکیل شد.
اهداف گروه دی هشت:
این گروه در واقع از جمله پیمان های منطقه ای است که به منظور ایجاد روابط مستحکم اقتصادی بین کشورهای در حال توسعه اسلامی و تقویت نفوذ این کشور ها در بازارهای جهانی تشکیل شده است.
اهداف کلی این گروه عبارت است از: تقویت و ارتقا جایگاه کشورهای در حال توسعه در اقتصاد جهانی، متنوع ساختن و ایجاد فرصت های جدید در روابط تجاری، افزایش مشارکت در تصمیم گیری در سطح بین المللی، تامین استانداردهای زندگی بهتر و رفاه عمومی برای مردم کشورهای عضو و توسعه اقتصادی،اجتماعی با تکیه بر اصول ذیل: صلح به جای منازعه، گفتگو به جای رویارویی، همکاری به جای استعمار، عدالت به جای روش های دوگانه، تساوی به جای تبعیض و مردم سالاری به جای ظلم.
همکاری در قالب دی هشت شامل تمامی زمینه ها از جمله هماهنگی و مشورت های سیاسی در عرصه ی بین المللی و نیز همکاری در زمینه های ذیل خواهد بود: تجارت، صنعت، ارتباطات، مالیه، بانکداری و خصوصی سازی، توسعه روستایی، علوم و فن آوری، توسعه منابع روستایی و فقر زدایی، کشاورزی، انرژی، محیط زیست، بهداشت، جهانگردی، فرهنگ و آموزش.
برای نیل به این اهداف، تدوین یک چارچوب کلان اقتصادی بین المللی برای افزایش منابع مالی، تقویت بازار آزاد، تشویق تحرک تکنولوژیکی به سمت توسعه پایدار و افزایش قابلیت اقتصادی اعضا برای رفع مشکلات آنان در صحنه اقتصاد و تجارت بین الملل مورد توجه سران هشت کشور عضو قرار گرفت.
در این راستا، برقراری یک مدیریت کلان اقتصادی صحیح و اصولی به عنوان یک راه کار پیشنهادی برای صنعتی سازی، توسعه منابع انسانی و مشارکت سودمند بین بخش های خصوصی و دولتی از طریق شناخت موانع اقتصادی اعضا برای دست یافتن به رشدی سالم و پایدار، حذف موانع تجاری موجود با تلاشی مشترک و هماهنگی چندجانبه با تکیه بر توانمندی های هشت کشور عضو به منظور افزایش سهم این گروه در فرایند تصمیم گیری بین المللی به عنوان گروهی جدید مورد تاکید و تصویب قرار گرفت.
این نکته قابل توجه است که دی هشت یک مجمع جهانی بوده و عضویت در آن به روی سایر کشورهای در حال توسعه که به اهداف و اصول آن پایبند باشند، باز خواهد بود. علاوه بر آن، روش مناسبی به منظور برقراری رابطه با سایر سازمان های بین المللی به ویژه سازمان کنفرانس اسلامی ایجاد خواهد شد.
ارکان گروه دی هشت:
الف) اجلاس سران: به عنوان رکن عالی متشکل از روسای جمهور و نخست وزیران هشت کشور عضو، هر دو سال یکبار تشکیل جلسه می دهند.
ب) شورای وزیران: به عنوان رکن سیاسی و تصمیم گیری با حضور وزرای خارجه هشت کشور، سالی یکبار تشکیل جلسه می دهند.
ج) کمیسیون مقامات ارشد: به عنوان رکن اجرایی با حضور معاونین وزرای امور خارجه هشت کشور، دو بار در سال تشکیل جلسه می دهند. در این کمیسیون برای هماهنگی و مشورت های سیاسی در عرصه های بین المللی هشت کشور گروه کاری پیش بینی شده که مسئولیت هر یک از آنان به عهده یکی از اعضا سپرده شده است:
1- گروه کاری" اطلاعات و ارتباطات" و "علوم و فن آوری"← ایران
2- گروه کاری" تجارت "← مصر
3- گروه کاری" صنعت، محیط زیست و بهداشت" ← ترکیه
4- گروه کاری "مالیه، بانکداری و خصوصی سازی" ← مالزی
5- گروه کاری "فقر زدایی و توسعه منابع انسانی "← اندونزی
6- گروه کاری "کشاورزی" ← پاکستان
7- گروه کاری "توسعه روستایی" ← بنگلادش
8- گروه کاری "انرژی" ← نیجریه
تا کنون در قالب هر یک از گروه های کاری فوق، کارگاه های آموزشی، سمینار ها، دوره های آموزشی، نشست ها و اجلاس های مختلفی در هر یک از کشور های عضو برگزار شده است.
د) دبیر خانه: شامل دبیر کل، رئیس دبیر خانه و اقتصاددانان است که در حال حاضر به ترتیب در اختیار اندونزی، ایران و ترکیه است. مقر دبیر خانه در استانبول می باشد.
لازم به ذکر است که در صورت لزوم، سران می توانند بنا به پیشنهاد کمیسیون مقامات ارشد و شورای وزیران نسبت به ایجاد کمیته های دائم اقدام نمایند. همچنین کمیسیون و شورا می توانند گروه های موقت به منظور بررسی موضوعات خاص ایجاد کنند.
در نهایت، کلیه تصمیم ها در ارکان دی هشت بر اساس اجماع اخذ می شود.
وضعیت کنونی گروه دی هشت:
از جمله اهداف تشکیل گروه هشت کشور اسلامی در حال توسعه (گروه دی هشت) کمک به توسعه این گروه کشور ها و همکاری های تجاری فی ما بین بوده است، اما مقایسه ارقام مبادلات تجاری بین این کشور ها طی دهه گذشته نشان می دهد که با تشکیل این گروه، مبادلات تجاری میان اعضا رشد چشم گیری نداشته است و رشد حجم مبادلات این گروه کشور ها با کشور های خارج از پیمان بیشتر از رشد حجم آن ها با کشور های عضو گروه بوده است.
کشور های عضو گروه دی هشت، توسعه مناسبات و همکاری ها در بخش صنعت، کشاورزی و مبارزه با فقر را جزء اهداف خود قرار دادند اما این گروه با وجود بهره مندی از بیش از 950 میلیون نفر جمعیت، 400 میلیون نیروی کار فعال و فرصت های عظیم سرمایه گذاری، گام های موثر و جدی در افزایش همکاری های اقتصادی میان اعضا با هدف بهبود اوضاع اقتصادی کشور های عضو بر نداشته است.
کشور های عضو این گروه هر چند در بعد دین با یکدیگر اشتراک دارند و همگی به لحاظ اقتصادی در زمره کشور های در حال توسعه هستند اما به لحاظ منافع سیاسی، مسائل اجتماعی و برنامه ریزی های اقتصادی برای آینده کشور خود در موقعیت های متفاوتی قرار دارند و این موضوع، اشتراک دیدگاه و تجمیع منافع میان آن ها را دشوار می سازد.
این مسائل نشان می دهد که هرچند هنوز همکاری های گروهی با اتکا به موارد اشتراک در بعد منطقه ای و بین المللی از اعتبار زیادی برای ارتقای فعالیت های سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و تجاری برخوردار است اما باید به زیر ساخت های اجرایی در کشور های عضو، توان بازی اعضای گروه در سطح منطقه ای و بین المللی، وابستگی های سیاسی اعضای گروه به خارج و میزان پای بندی کشور های عضو به اهداف تعیین شده را ملاک هایی برای بنیان نهادن یک گروه با کارکرد اقتصادی و اجتماعی قرار داد، در غیر این صورت صرف تشکیل یک گروه و عضویت در آن، امتیاز برای اعضا محسوب نمی شود.
گرچه گروه دی هشت در این 14 ساله نتوانسته است کارکرد مطلوبی در ارتقای سطح اقتصادی و تجاری اعضا در مقایسه با دیگر گروه های اقتصادی داشته باشد، اما در هر حال فرصتی است تا اعضای آن با مشکلات نظام جدید تجارت جهانی آشنا شوند و زمینه ای برای ایجاد بازار مشترک اسلامی میان اعضای آن باشد که ادغام کشور های در حال توسعه در نظام جدید تجارت بین المللی را تسهیل خواهد کرد.
موقعیت ایران در گروه دی هشت:
ایران به عنوان عضو موثر این گروه، کشوری که با مخالفت های گسترده ای در خصوص حفظ هویت انقلابی خود مواجه است و در خصوص بحث هسته ای وارد چالش های سخت و سرنوشت سازی با غرب شده است، همواره تلاش می کند تا از فرصت همکاری های اقتصادی و تجاری میان اعضای دی هشت، برای توسعه همکاری ها و حمایت های سیاسی بهره مند شود. در واقع برای تهران، اجلاس های سران، وزرای امور خارجه و نشست های فنی و تخصصی دی هشت، فرصتی است تا ایران سطح همکاری های سیاسی خود با دیگر کشور های عضو را بسنجد و ضمن اعلام توانایی خود در کمک به مشکلات داخلی، خارجی و منطقه ای این کشورها، زمینه جلب همراهی آن ها از سیاست های خود در منطقه و جهان را فراهم کند.
نتیجه گیری:
علی رغم این که گروه دی هشت پس از ورود به دومین دهه فعالیت خود هنوز در آغاز علایق سیاسی و اقتصادی خود قرار دارد، وجود جمعیت 950 میلیونی و پیروی از یک دین (اسلام) می تواند این گروه را در جهانی که با بحران ها و چالش های زیادی رو به روست، به سمت عملیاتی کردن علایق مشترک سوق دهد.
بدون تردید بهره گیری از همکاری های موثر میان کشور های مسلمان و مهم جهان علی رغم دشواری ها هماهنگی ناشی از فاصله جغرافیایی قابل توجه کشور های عضو، می تواند آن ها را در مسیر تلاش برای ایجاد تغییر در مدیریت جهان با توفیق همراه سازد.
قطعا توفیق همکاری های منطقه ای مانند گروه دی هشت می تواند از اهمیت اجلاس هایی چون گروه هشت(جی 8) بکاهد و این امر زمانی محقق می شود که ضمن کاهش نفوذ کشور های قدرتمند جهانی، اعضای این گروه بخواهند و بتوانند ظرفیت های خود را در اختیار دیگران قرار دهند. که در این راستا، ضروری است تا با نهادینه کردن همکاری ها بین کشور های عضو، انگیزه های لازم در میان آن ها برای تداوم همکاری ها ایجاد شود.
